Wykorzystanie kosmosu w celach militarnych wiąże się z rozważeniami poza tradycyjną wojną. Orbita okołoziemska jako nowa domena wywiera istotny wpływ za sprawą wykorzystania technologii satelitarnej do komunikacji, obserwacji, rozpoznania oraz potencjalnie działań ofensywnych.
Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza (ALW) posiada rosnący komponent kosmiczny – zreformowane Siły Aerokosmiczne (PLAASF) pracujące nad własną rozbudową, wzrostem jakości i paletą tak wyposażenia jak i zadań, w których mogą działać w warunkach pokoju i konfliktu zbrojnego.
Do działań PLAASF zalicza się rozpoznanie i monitorowanie ziemi, łączność, SSA, potencjalne niszczenie satelitów przeciwnika lub utrudnianie im pracy, nadzór i trening światowej klasy personelu kosmicznego, operowanie mikrosamolotami kosmicznymi, konstelacjami satelitów różnych (podwójnego) zastosowań, testy i wdrażanie systemów hipersonicznych.
W obliczu rosnącej rywalizacji mocarstw, kluczową rekomendacją dla Polski jest przyspieszenie budowy suwerennych zdolności w domenie kosmicznej, co stanowi warunek konieczny dla zachowania odporności państwa. Niezbędne jest także aktywne monitorowanie chińskich technologii o podwójnym zastosowaniu, w tym megakonstelacji internetowych oraz systemów antysatelitarnych.

Chiny są niezależne w kosmosie od roku 1970, kiedy to z sukcesem wysłały na orbitę pierwszego satelitę. Są także jednym z trzech państw, które samodzielnie wystrzeliło w kosmos człowieka – był nim pułkownik Yang Liwei, tajkonauta na pokładzie statku statku kosmicznego Shenzhou (神舟 chiń. Boska Łódź/Boski Pojazd) w październiku 2003 roku. Pomimo doniosłości tego osiągnięcia i błyskawicznych informacji w mediach głównonurtowych, najistotniejszy naukowy periodyk traktujący o tematyce polityki kosmicznej – Space Policy – potrzebował ponad półtora roku na publikację tekstu o ambicjach Chin na tym polu („Will China become a military space superpower?” autorstwa S. H. Liao z Uniwersytetu Tamkang na Tajwanie) [1]. To opóźnienie czasowe jednoznacznie mówi o leceważącym podejściu świata zachodu do chińskich osiągnięć i celów w kosmosie [2].

Dlaczego to istotne?

Traktaty regulujące działalność państw w kosmosie zostały ustanowione w latach 70. Od tamtego czasu, z powodu braku woli stron, nie modernizuje się ani nie tworzy nowego wiążącego prawa kosmicznego. W tym samym czasie narasta aktywność gospodarcza państw, organizacji, a nawet firm na orbicie i w dalekim kosmosie. Niejasność prawno-polityczna może prowadzić do potencjalnego wyścigu zbrojeń kosmicznych, najintensywniej angażując kilka państw posiadających najbardziej rozwinięte zdolności. Jednak transformacja przestrzeni kosmicznej w domenę walki w XXI wieku to zjawisko, które może mieć daleko idące konsekwencje dla reszty ludzkości [3]. Jej wykorzystanie w celach militarnych wiąże się z rozważeniami poza tradycyjną wojną. Kosmos jako nowa dziedzina wywiera istotny wpływ za sprawą wykorzystania technologii satelitarnej do komunikacji, obserwacji oraz potencjalnie działań ofensywnych [4] [5].

Rozpowszechnienie w XXI wieku tzw. wojny dronowej doprowadza tymczasem do przekształcenia pól walki [4], rewolucjonizuje zbieranie informacji i operacje uderzeniowe i może stanowić pararelę dla uwojskowienia orbity okołoziemskiej. Istotne jest rozpoznanie szerszych implikacji tego procesu od działań niszczących, przez wywiad po rywalizacje i sankcje technologiczne [6]. Ponadto, może mieć implikacje dla suwerenności oraz dynamiki sił geopolitycznych.

	Załogowy program kosmiczny	Orbitalny system nawigacji	Stacja kosmiczna	Program księżycowy	Załogowy lot księżycowy	Rakietowe systemy jądrowe	Budżet kosmiczny [mld $]	Roczna liczba startów
USA	Ѵ	Ѵ	Ѵ	Ѵ	Ѵ	Ѵ	25,4	109*
Chiny	Ѵ	Ѵ	Ѵ	Ѵ	X	Ѵ	14	67
Europa	Ѵ	Ѵ	X	Ѵ	X	Ѵ	16	3
Rosja	Ѵ	Ѵ	Ѵ	Ѵ	X	Ѵ	6,6	19
Indie	X	X	X	Ѵ	X	Ѵ	1,5	7

Źródło: OECD, dane za rok 2024 * łączna liczba startów wykonana przez NASA i SpaceX

Oczywistym katalizatorem tego wpływu jest splot badawczych programów kosmicznych z techniką wojskową poprzez wykorzystanie napędu rakietowego i satelitów – odtajnione usprawnienia wojskowe przepływają do sektora cywilnego, w zamian dane naukowe napędzają rozwój systemów uzbrojenia, rozpoznania i mobilności sił zbrojnych [2].

Wojskowe znaczenie kosmosu

Militaryzacja kosmosu, szczególnie przez Chiny, zyskała znaczną uwagę w literaturze i stała się tematem coraz większego niepokoju w globalnym zarządzaniu [7]. Ambicje Chin, aby stać się potęgą światową i wzmocnić swoje zdolności militarne poprzez badania związane z przestrzenią kosmiczną, są stale podkreślane [8] w chińskich strategiach gospodarczych, dokumentach państwowych i instytucji obrony ChRL. Obejmuje to dominację chińskich przedsiębiorstw państwowych (SOE) w produkcji i dystrybucji zasobów kosmicznych, z naciskiem na cel budowania społecznej świadomości rozwoju i wynikającej z niej dumy, oraz światowej klasy wojska i jego globalnych możliwości operacyjnych. Ponadto, działania Chin wpisują się w szerszy trend wielkich mocarstw, USA, Rosji i Francji, rozwijających swoje zdolności militarne poprzez zaawansowaną technologię w celu militaryzacji przestrzeni kosmicznej [8] [9].

Dlaczego to istotne? Wojskowe znaczenie kosmosu

Militaryzacja przestrzeni kosmicznej stwarza wachlarz możliwości dla podejmujących ją państw. Najważniejsze z już dostępnych to [10]:

Rozpoznanie orbitalne: satelity cechuje wolność od problemów zwiadu lotniczego – ograniczenia zasięgu, narażenie pilota/pojazdu na zestrzelenie. Do celów wywiadowczych wykorzystuje się fotografowanie optyczne i radarowe (przede wszystkim SAR – radary z syntetyczną aperturą; obserwacja obiektów ruchomych, statków powietrznych, terenu przez chmury i przy niekorzystnej pogodzie) czy skan w podczerwieni (wykrywające starty i testy rakiet, napędy pojazdów i statków).
Komunikacja: Łączność satelitarna jest odporna na ziemskie kryzysy, ograniczenia w doprowadzeniu infrastruktury i rzeźbę terenu. Z kosmosu możliwe jest realizowanie skrytej komunikacji z najcenniejszymi zasobami: zanurzonymi okrętami podwodnymi, najwyższym kierownictwem, innymi satelitami, jednostkami w trakcie misji.
Nawigacja i pozycjonowanie: Nawigacyjne konstelacje orbitalne (GPS, Galileo, Beidou, GLONASS) umożliwiają globalne, precyzyjne określenie pozycji i synchronizację czasu dla wojsk i instytucji, w tym zdolność precyzyjnego kierowania ogniem i logistyką.
Wczesne ostrzeganie: Satelity mogą wykrywać startujące rakiety balistyczne, pociski hipersoniczne na wysokim pułapie i ostrzegać przed atakiem strategicznym.
Zwalczanie cyberataków: Odizolowane kanały satelitarne mogą być używane do zapewnienia wrażliwym sieciom rządowym ochrony przed cyberatakami poprzez przesyłanie danych w sposób zaszyfrowany i niezależny od innych infrastruktur.
Badania naukowe: Satelity na orbitach geostacjonarnych lub dalekiego kosmosu mogą prowadzić pomiary naukowe o znaczeniu militarno-technologicznym, np. meteorologia, badania nad nowymi materiałami czy innowacyjną telekomunikacją.
Broń kinetyczna: W zaawansowanej formie, statki kosmiczne, hipersoniczne pociski orbitalne lub satelity-łowcy, mogą niszczyć wrogą infrastrukturę kosmiczną.

Wszystkie te narzędzia mogą być używane do zapewnienia przewag, pozyskania informacji o przeciwniku, osłabienia lub utrudniania jego działań strategicznych [11].

Chiński miecz w kosmosie

Rys. 1. Kampus Pekińskiego Uniwersytetu Lotnictwa i Kosmosu Beihang (fot. K. Karwowski)

Chińskie słowo hángtiān (航天chiń. nawigować/żeglować po niebie) odnosi się nie tylko do lotów w kosmos, ale także do rakietnictwa i całokształtu techniki rakietowej i związanej z bronią rakietową. Zgodnie z raportami ASPI wszystkie chińskie Uniwersytety Lotnictwa i Kosmosu oraz Wydziały Lotnicze najlepszych politechnik (tzw. Siedmiu Synów Obrony Narodowej) związane są z opracowywaniem wynalazków podwójnego, cywilno-militarnego przeznaczenia (dual-use). Same Chiny bliską współpracę biznesu wysokich technologii z armią określają mianem „fuzji cywilno-wojskowej” [12] [13] [14]. Astronomię planetarną od roku 2022 potraktowane jako strategiczna dyscyplina – starania, by uczynić ją dyscypliną I klasy. Ścisła kontrola osób doktoryzujących się i wykonujących badania w tej tematyce wskazuje na obawy Chin przed wpływami i szpiegostwem w tej dziedzinie naukowej [13] [15] [19].

Armia Ludowo Wyzwoleńcza. Komponent kosmiczny.

Za zręby doktryny odpowiadają Generał-major Cai Fenzhen z Akademii Nauk Wojskowych oraz Generał Liu Jixian z Sił Powietrznych [11] [16]. Obydwaj od 2006 roku trafnie przewidują zaistnienie tzw. zinformatyzowanych (信息化战争) i wspieranych technologicznie (技术辅助战争) działań wojennych. Na fundamentach ich teorii Chiny budują zdolności od roku 2015, kiedy z sił powietrznych, lądowych i rakietowych Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (ALW) wydzielono Siły Wsparcia Strategicznego (PLASSF) odpowiedzialne za prowadzenie działań „w warunkach konfliktu zinformatyzowanego” właśnie. Siły te, jako niezależny rodzaj, uległy podzieleniu na trzy formacje w 2024 [17]:

Siły Wsparcia Informacyjnego (PLAISF);
Siły Cyberbezpieczeństwa (PLACSF);
Siły Aerokosmiczne (PLAASF).

Reforma pokazała z jednej strony konieczność działania w sposób bardziej wyspecjalizowany, z drugiej wskazała kierunek i obszar zainteresowania Chin w dziedzinie sekurytyzacji orbity okołoziemskiej i głębszego kosmosu [2].

Rys. 2. System decyzyjno-polityczny programu kosmicznego ChRL (oprac. K. Karwowski) [18]

Zdolności Chin w kosmosie

Oprócz umocowania i priorytetyzacji kosmosu w chińskiej doktrynie wojskowej, omówić należy także już posiadane zdolności, jakie Chińczycy wypracowali w przeciągu ostatnich lat – szczególnie po roku 2003 [17] [18] [19].

Rozpoznanie satelitarne i monitorowanie Ziemi [20] [21]

Chiny mogą wykorzystać satelity szpiegowskie umieszczone na orbitach okołoziemskich do monitorowania działań militarnych innych krajów, w tym rozmieszczenia wojsk, instalacji obronnych i ruchu floty. Chiny mają aktywny program satelitarny, który obejmuje satelity rozpoznawcze zdolne do monitorowania działań militarnych w innych krajach. Ich system obserwacyjny pozwala na śledzenie rozmieszczenia wojsk, instalacji obronnych i ruchu floty. Chiński program satelitarny stanowi fundament zdolności Pekinu do prowadzenia działań w ramach wielowarstwowej architektury rozpoznania strategicznego. Kluczowym komponentem tego systemu jest konstelacja Yaogan (遥感 chiń. zdalne wykrywanie), stanowiąca trzon chińskiego wywiadu orbitalnego (sygnałowego i obrazowego zależnie od funkcji poszczególnych satelitów), która wykorzystuje zarówno sensory optyczne, jak i radary SAR, umożliwiając monitorowanie celów w każdych warunkach pogodowych oraz identyfikację sygnałów elektronicznych wrogich jednostek morskich. Uzupełnieniem tych działań jest seria Gaofen (高分 chiń. wysoka rozdzielczość), która choć formalnie funkcjonuje w ramach cywilnego Chińskiego Systemu Obserwacji Ziemi Wysokiej Rozdzielczości (CHEOS), dostarcza wojsku zdjęć o krytycznym znaczeniu operacyjnym dzięki submetrowej (poniżej 1 m rozdzielczości) rozdzielczości obrazowania, idealnej do precyzyjnego mapowania instalacji obronnych i infrastruktury krytycznej.

W wymiarze ostrzegania strategicznego kluczową rolę odgrywa system Qianshao (前哨chiń. Przyczółek/Placówka), który koncentruje się na wykrywaniu startów rakiet balistycznych oraz monitorowaniu aktywności elektromagnetycznej na orbitach geostacjonarnych. Chiny rozwijają również wyspecjalizowane konstelacje, takie jak Zhang Heng (张衡 – nazwisko chińskiego filozofa, geografa i wynalazcy pierwszego sejsmografu), który mimo swojej naukowej fasady związanej z monitorowaniem skorupy ziemskiej i atmosfery, posiada potencjał do wykrywania anomalii generowanych przez okręty podwodne, schrony i budowle podziemne lub monitorowania skutków testów broni jądrowej. Całość tej architektury wspierana jest przez innowacyjne projekty skupiające się na technologiach komunikacji i przetwarzania danych w czasie rzeczywistym, co drastycznie skraca cykl decyzyjny od wykrycia celu do przekazania danych do jednostek uderzeniowych. Tak skonstruowana sieć pozwala ChRL na sprawowanie stałego nadzoru nad kluczowymi teatrami działań, ze szczególnym uwzględnieniem regionu Indo-Pacyfiku.

Łączność [22]

Efektywność chińskiego systemu rozpoznania jest nierozerwalnie związana z budową niezawodnej infrastruktury transmisji danych, w której centralną rolę odgrywa konstelacja Tianlian (天链chiń. Niebiański Łańcuch). Działając jako system satelitów przekaźnikowych na orbicie geostacjonarnej, Tianlian stanowi kręgosłup kosmicznej sieci łączności, umożliwiając niemal ciągły transfer danych między satelitami rozpoznawczymi niskiej orbity (LEO) a centrami dowodzenia na Ziemi, co eliminuje ograniczenia wynikające z konieczności przelotu nad rodzimymi stacjami naziemnymi. Ta zdolność do retransmisji sygnału w czasie rzeczywistym ma kluczowe znaczenie dla dowodzenia operacyjnego, pozwalając na błyskawiczne przekazywanie obrazów z sieci satelitów Yaogan–Gaofenbezpośrednio do decydentów, co w doktrynie wojennej ChRL stanowi o przewadze w szybkości zamykania pętli decyzyjnej (kill chain). Sam chiński system nawigacji satelitarnej Beidou (北斗 chiń. Wielka Niedźwiedzica) także wykazuje potencjał dual-use, głównie do precyzyjnego określania pozycji, nawigacji i synchronizacji czasu dla chińskich sił zbrojnych, poprawiając ich zdolność do operowania w obszarach o słabej infrastrukturze nawigacyjnej i naprowadzania systemów uzbrojenia np. rakiet, konwencjonalnych pocisków balistycznych, sił jądrowych.

Kosmiczna Świadomość Sytuacyjna [23] [24]

Podejście Chin do świadomości sytuacyjnej w przestrzeni kosmicznej (SSA – space situational awareness) jest nierozerwalnie związane z paradygmatem bezpieczeństwa narodowego oraz dążeniem do pełnej suwerenności w zakresie danych. Państwo Środka wypracowało specyficzny, wysoce zhybrydyzowany model operacyjny, który opiera się na ścisłej synergii między siłami zbrojnymi, ośrodkami naukowymi (obserwatoria, centra telekomunikacyjne) oraz państwowymi SOE. Choć pierwotnie kompetencje te były osadzone w strukturach Sił Wsparcia Strategicznego ALW, obecna reforma rozproszyła je pomiędzy Siły Aerokosmiczne oraz Siły Informacyjne ALW. W ramach tej strategii Pekin koncentruje się na kilku kluczowych priorytetach. Przede wszystkim dąży do precyzyjnego monitorowania aktywności Zachodu, śledząc zarówno wojskowe, jak i cywilne obiekty orbitalne. Równolegle Chiny budują własną architekturę bezpieczeństwa dla infrastruktury krytycznej, kładąc szczególny nacisk na ochronę globalnego systemu Beidou. Aby zwiększyć swoje zdolności detekcyjne, ChRL intensywnie rozwija globalną sieć sensorów naziemnych i kosmicznych, czego przykładem jest budowa konstelacji Xingyan (星眼chiń. Gwiezdne Oko) oraz realizacja misji technologicznych, takich jak Shiyan 27 (实验 chiń. Eksperyment). Ostatecznym celem tych działań jest całkowita eliminacja zależności od technologii zachodnich oraz uzyskanie dominującej pozycji przy tworzeniu nowych, międzynarodowych regulacji technicznych dotyczących bezpieczeństwa w kosmosie.

Niszczenie satelitów [25] [26]

Równolegle do rozbudowy systemów obserwacji, Chiny intensywnie rozwijają zdolności ofensywne określane mianem broni antysatelitarnej (ASAT). Stanowią one kluczowy element ich strategii odstraszania i potencjalnego paraliżowania zasobów przeciwnika. Fundamentalne znaczenie mają tutaj technologie typu RPO (Rendezvous and Proximity Operations), realizowane przez tzw. satelity-inspektorów (w przyszłości być może satelity-łowców), zdolne do bezpośredniego zbliżania się do innych obiektów na orbicie w celu ich inspekcji, przechwycenia lub fizycznego uszkodzenia. Szczególną rolę w tym kontekście odgrywa seria satelitów Shijian (实践 chiń. Praktyka), oficjalnie służąca celom naukowym i próbom technologicznym, takim jak sprzątanie śmieci kosmicznych. Jednak demonstracje technologiczne, w których jednostki te (np. Shijian 17 czy Shijian 21) wykorzystywały robotyczne ramiona do chwytania i przemieszczania nieaktywnych satelitów, budzą niepokój ekspertów, sugerując ich dual-use jako precyzyjnych narzędzi do neutralizacji obcej infrastruktury – potencjał np. wypychania satelitów zachodnich na bezużyteczne orbity cmentarne lub sprowadzania w atmosferę. W połączeniu z testami pocisków kinetycznych odpalanych z ziemi oraz rozwojem systemów zakłócających, chiński arsenał ASAT tworzy paletę zdolności do zakwestionowania zachodniej dominacji w przestrzeni kosmicznej w początkowej fazie potencjalnego konfliktu.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na narastający problem śmieci kosmicznych. Chiny coraz wyraźniej odchodzą od prymitywnych metod kinetycznego niszczenia obiektów na rzecz wyrafinowanej agresji hybrydowej. Tworzona w wyniku ataków ASAT chmury odłamków zagrażają wszystkim użytkownikom kosmosu – w tym samym Chińczykom. Obecnie, posiadając własną stację kosmiczną oraz budując gigantyczne konstelacje satelitarne, Pekin postrzega śmieci kosmiczne jako bezpośrednie zagrożenie dla własnej infrastruktury i miliardowych inwestycji. Z tego powodu chińska doktryna ewoluuje w stronę działań „poniżej progu wojny”, takich jak precyzyjne zakłócanie sygnału, cyberataki na systemy sterowania czy fizyczne, ale bezdestrukcyjne manipulacje w przyszłości – „cichej neutralizacji” wrogich satelitów bez generowania nowych odłamków. Taki model pozwala Chinom na paraliżowanie zasobów przeciwnika przy jednoczesnym zachowaniu czystości orbity, która stała się dla nich krytycznym zasobem gospodarczym i wojskowym [30].

Personel latający, personel stacji kosmicznej [24] [26]

Uzupełnieniem chińskiego modelu siły kosmicznej jest ścisła kontrola nad korpusem tajkonautów (chińskich astronautów od chiń. 太空人), który aż do 2023 roku posiadał charakter czysto militarny. Tradycyjnie wszyscy członkowie personelu latającego wywodzili się z szeregów Sił Powietrznych ALW, co oznacza, że każdy chiński astronauta był czynnym oficerem, uformowanym przez rygorystyczne szkolenie lotnicze i podlegającym bezpośrednio wojskowej strukturze i ideologii dowodzenia. Choć wraz z misją Shenzhou 16 w 2023 roku i powołaniem czwartej grupy selekcyjnej w 2024 roku do programu zaczęto włączać cywilnych specjalistów ładunku oraz inżynierów z ośrodków akademickich, rdzeń operacyjny stacji kosmicznej Tiangong (天宫/天宫空间站chiń. Stacja Orbitalna Niebiański Pałac) pozostaje domeną wojska. Nawet cywilni badacze funkcjonują w systemie głęboko zintegrowanym z armią, a dowódcami misji niezmiennie pozostają doświadczeni piloci wojskowi. Taki model personalny przywodzi na myśl również płynną realizację zadań o charakterze podwójnym – naukowym i obronnym – w ramach jednolitego łańcucha dowodzenia.

Mikrosamolot kosmiczny [22] [27] [28]

Kolejnym kluczowym elementem chińskiej strategii dominacji jest rozwój Shenlong(神龙 chiń. Boski Smok) – tajemniczego, bezzałogowego mikrosamolotu kosmicznego wielokrotnego użytku. Maszyna ta, określana nieraz chińskim promem kosmicznym i będąca funkcjonalnym odpowiednikiem amerykańskiego Boeinga X-37B, stanowi istotne ogniwo w dążeniu ALW do uzyskania pełnej swobody operacyjnej na orbicie. Shenlong to autonomiczny wahadłowiec wynoszony pionowo na szczycie rakiety (zazwyczaj Długiego Marszu 2F) lub startujący spod skrzydeł bombowca strategicznego, który po zakończeniu misji powraca na Ziemię i ląduje poziomo na pasie startowym. Choć jego specyfikacja jest tajna, szacuje się, że ma on konstrukcję pozwalającą na przebywanie w kosmosie przez setki dni. Od 2020 roku pojazd odbył już co najmniej trzy misje, z których najdłuższe trwały odpowiednio 276 i 268 dni (zakończona we wrześniu 2024 roku). Podczas lotów Shenlong wykazał zdolność do zaawansowanych manewrów orbitalnych, w tym zmiany wysokości i inklinacji (nachylenia względem równika) orbity. Oficjalnie Pekin deklaruje, że projekt służy pokojowym badaniom naukowym, jednak struktura operacyjna i zaangażowanie ALW wskazują na cele wojskowe. Shenlong może służyć jako mobilna platforma rozpoznawcza, transporter mikro-ładunków bojowych lub narzędzie do testowania technologii unikania wykrycia przez zachodnie systemy.

Szybowce hipersoniczne [29]

Rozwinięciem projektu Shenlong były prawdopodobnie próby, które Chiny przeprowadziły 27 lipca i 13 sierpnia 2021 roku dwa testy startu obiektów, które pozostawały na orbicie przez ok. 100 minut (możliwe mogą być dłuższe misje), po czym powracały naddźwiękowym lotem szybującym i rozbijały się w Syczuanie. Służby amerykańskie zidentyfikowały testy jako potencjalne demonstracje suborbitalnej broni hipersonicznej (konwencjonalnej, a potencjalnie jądrowej).

Przyszłość

Podsumowując, chińskie zdolności kosmiczne ewoluowały w kierunku kompleksowego, zmilitaryzowanego ekosystemu, który rzuca wyzwanie dotychczasowemu porządkowi na orbicie. Ich fundamentem jest hybrydowa struktura (fuzja cywilno-wojskowa, chińska SSA) pozwalająca na precyzyjne monitorowanie zachodnich działań na orbicie, oraz ofensywny arsenał antysatelitarny, obejmujący zarówno systemy kinetyczne, jak i wyrafinowane „satelity-łowców”.

Patrząc w przyszłość, chińska ekspansja wykracza daleko poza niską orbitę okołoziemską, kierując się ku strategicznemu opanowaniu przestrzeni cislunarnej między Ziemią a Księżycem. Eksploracja Srebrnego Globu nie jest dla Pekinu jedynie wyścigiem prestiżowym, lecz próbą zajęcia uprzywilejowanych pozycji strategicznych, które w przyszłości mogą służyć do rozmieszczania zasobów oraz systemów kontroli ruchu orbitalnego. Dominacja w tych obszarach obiecuje dostęp do przełomowych technologii i informacji – które radykalnie zwiększą skuteczność monitorowania przeciwnika i zabezpieczą chińską suwerenność [30]. Wojskowe wykorzystanie kosmosu przez Chiny stawia przed społecznością globalną złożone wyzwania, które splatają międzynarodowe bezpieczeństwo z wymiarem prawno-społecznym. Nawet ambitne misje naukowe stają się perspektywicznym elementem gry o sumie zerowej, gdzie pozyskiwanie przełomowych danych badawczych bezpośrednio przekłada się na przewagę militarną na Ziemi. W tej nowej rzeczywistości przestrzeń kosmiczna przestaje być jedynie sferą nauki, a staje się kluczową domeną operacyjną, w której Chiny, poprzez innowacje, dążą do narzucenia własnych reguł [31] [32].

W obliczu rosnącej rywalizacji mocarstw, kluczową rekomendacją dla Polski jest przyspieszenie budowy suwerennych zdolności w domenie kosmicznej, co stanowi warunek konieczny dla zachowania odporności państwa. Polska powinna priorytetowo traktować rozwój narodowych systemów obserwacji Ziemi, takich jak konstelacja mikrosatelitów PIAST czy program MikroGlob, które pozwalają na niezależne pozyskiwanie danych wywiadowczych bez polegania na sojusznikach wyłącznie. Niezbędne jest także aktywne monitorowanie chińskich technologii dual-use, w tym megakonstelacji internetowych oraz systemów antysatelitarnych [33], które mogą być testowane lub przelatywać nad Polską. Polska musi również dążyć do głębszej integracji z europejskimi strukturami bezpieczeństwa, takimi jak unijny system nadzoru przestrzeni kosmicznej (EUSST). Inwestycje w krajowy sektor kosmiczny nie powinny być postrzegane jedynie jako projekt prestiżowy, lecz jako strategiczna „lista zakupów” rządu. Tylko poprzez synergię z UE, NATO i Europejską Agencją Kosmiczną Polska może skutecznie odpowiedzieć na wyzwania, zabezpieczając swoje interesy na nowym, orbitalnym froncie bezpieczeństwa narodowego [34] [35].

Rys. 3. Symulacja chińskiej stacji Tiangong (źródło: CNSA Photo/Xinhua) [36]

* źródła OECD są bezpiecznym, choć konserwatywnym szacunkiem. Warto pamiętać, że realne wydatki Chin są trudne do oszacowania ze względu na fuzję cywilno-wojskową.

Źródła

Bibliografia

[1] Liao, S.-H. (2005). Will China become a military space superpower? Space Policy, 21(3), 205–212. doi.org/10.1016/j.spacepol.2005.05.009
[2] Karwowski, K., Visvizi, A., Troisi, O. (2023). Explaining China’s pivots and priorities through the aerospace industry development strategy. In: Visvizi, Troisi, & Corvello (eds) Research and Innovation Forum 2023. Navigating Shocks and Crises in Uncertain Times—Technology, Business, Society. Springer. doi.org/10.1007/978-3-031-44721-1_41
[3] Poprawa, M. (2022). Armie kosmiczne świata – nowy krok ku militaryzacji kosmosu? INE, https://ine.org.pl/armie-kosmiczne-swiata-nowy-krok-ku-militaryzacji-kosmosu/ dostęp: 2025/10/25
[4] Akhter, M. (2017). The proliferation of peripheries: militarized drones and the reconfiguration of global space. Progress in Human Geography, 43(1), 64-80. doi.org/10.1177/0309132517735697
[5] Stojanovic, B. (2021). The transformation of outer space into a warfighting domain in the 21st century. Medjunarodni Problemi, 73(3), 433-454. doi.org/10.2298/medjp2103433s
[6] Mitola, J. and Maguire, G. (1999). Cognitive radio: making software radios more personal. IEEE Personal Communications, 6(4), 13-18. doi.org/10.1109/98.788210
[7] Stonis, D. (2022). Ambiguities in space law as path towards weaponization of space: the case of the outer space treaty. remarks on regulation of weaponization of outer space by space law. Copernicus Political & Legal Studies, 1(4), 74-84. doi.org/10.15804/cpls.20224.08
[8] Sasaki, F. (2023). China’s rising space power and the CCP’s survival in the Indo-Pacific era. Asian Perspective, 47(1), 49-74. doi.org/10.1353/apr.2023.0002
[9] Romulia, A. (2024). Small states’ efforts on militarization of the outer space uncertainties in the twenty-first century: a Kantian triangle perspective. IJHESS, 3(5). doi.org/10.55227/ijhess.v3i5.973
[10] Poprawa, M. (2022). Nowy wyścig zbrojeń na przykładzie rywalizacji chińsko-amerykańskiej. Instytut Nowej Europy, https://ine.org.pl/nowy-kosmiczny-wyscig-zbrojen-na-przykladzie-rywalizacji-amerykansko-chinskiej/, dostęp: 2025/10/10
[11] Cai F., Tian, A., et. al. (2006). Kongtian Yiti Zuozhan Xue (Integrated Aerospace Operations). Beijing: PLA Press, 2006., p. 58.
[12] Cheung, T. M. (2022). Innovate to Dominate: The Rise of the Chinese Techno-Security State. Cornell University Press. ISBN 978-1-5017-6434-9. JSTOR 10.7591/j.ctv20pxxmn
[13] Li, X. (2022). Raw data of discipline in the space industry recruitment and university enrollment, and the universities’ publication, research organization, and research year, which related to space industry. https://doi.org/10.17605/OSF.IO/HVZ2Q /
[14] Finucci, F. (2023). The great game of satellites. Invisible conflicts from the Cold War to Ukraine. Peasi Edisioni Italia. Rzym 2023, s. 21-29
[15] CAS. Planetary Research Division. http://english.pmo.cas.cn/research/researchdivisions/dpsdse/lpsdse/ dostęp: 2025/10/14
[16] Liu J. (2006). Junshi Hangtian Lilun de Yanjiu yu Chaungxin-<Junshi Hangtian Xue> (Study and Originality in Military Space Theory-Understanding and Commentary on <Military Space Theory>), Zhongguo Junshi Kexue Vol. 19, No. 6, June 2006, p. 147.
[17] XinhuaNews (2025). PLA’s aerospace, cyberspace, information support forces debut in parade. https://english.news.cn/20250903/58b9699470a144fa9e432e86778a2314/c.html dostęp: 2025/11/01
[18] Karwowski. K. (2026a). Spider’s web. Chinese administrative structure exemplified on the Space Program. In: Wyrozębski, P. & Karwowski, K. (eds) (2026a). Facing Uncertainty. Contemporary Social Sciences in SGH Doctoral Research. SGH Press (w druku).
[19] Lau, S. (2024). China’s military is tapping into EU-funded research. POLITICO, w internecie: https://www.politico.eu/article/eu-funds-research-that-involves-chinese-military-linked-universities/ dostęp: 2025/10/28
[20] Daisuke Kawase (2023) Rapidly Improving Private Sector Tech Fueling China Space Strategy, Japan News, https://japannews.yomiuri.co.jp/politics/defense-security/20230904-134357/, dostęp: 2025/10/30
[21] Karwowski, K. (2025). Chiny. Od papierowych rakiet do podboju kosmosu. Układ Sił, https://ukladsil.pl/wyscig-technologiczny/chiny-od-papierowych-rakiet-do-podboju-kosmosu dostęp: 2025/10/30
[22] Karwowski, K. (2025). Armia wśród gwiazd. Potencjał wojskowy chińskich technologii kosmicznych. Układ Sił, https://ukladsil.pl/wyscig-technologiczny/armia-wsrod-gwiazd-potencjal-wojskowy-chinskich-technologii-kosmicznych dostęp: 2025/10/30
[23] Pretorius, J. (2011). Revolution in military affairs, missile defence and weapons in space: the US strategic triad. Scientia Militaria South African Journal of military Studies, 33(1). doi.org/10.5787/33-1-4
[24] China’s National Defense in the New Era, (The State Council Information Office of the People’s Republic of China, July 2019).
[25] Ferreira-Snyman, A. (2015). Selected legal challenges relating to the military use of outer space, with specific reference to article iv of the outer space treaty. Potchefstroom Electronic Law Journal/Potchefstroomse Elektroniese Regsblad, 18(3), 487-529. doi.org/10.4314/pelj.v18i3.02
[26] Lin, J. & Singer, P. W. (2018). China’s super-sized space plans may involve help from Russia. Air University, https://www.airuniversity.af.edu/CASI/Display/Article/1604543/chinas-super-sized-space-plans-may-involve-help-from-russia/ dostęp: 2025/10/31
[27] Paszak, P. (2020). Wielka Gra o Indo-pacyfik. Instytut Nowej Europy, https://ine.org.pl/wielka-gra-o-indo-pacyfik/ dostęp: 2025/10/31
[28] Leonard, D. (2012), China’s Mystery Space Plane Project Stirs Up Questions. Space.com, https://www.space.com/18410-china-space-plane-project-mystery.html dostęp: 2025/11/02
[29] Sevastopulo D. (2021), Chinese hypersonic weapon fired a missile over South China Sea, Financial Times Washington.
[30] Karwowski, K. (2025). Megakonstelacje satelitów – obszar rywalizacji USA i Chin. Układ Sił, https://ukladsil.pl/wyscig-technologiczny/megakonstelacje-satelitow-obszar-rywalizacji-usa-i-chin dostęp: 2025/10/31
[31] SCMP Explains: Space race elevates Asia in new world order. SCMP, https://www.youtube.com/watch?v=DfI7tJ3dxQw&list=WL&index=113&ab_channel=SouthChinaMorningPost dostęp: 2025/10/27
[32] Smura, T. (2021) MODERNIZACJA CHIŃSKIEJ ARMII LUDOWO-WYZWOLEŃCZEJ, Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego: https://pulaski.pl/modernizacja-chinskiej-armii-ludowo-wyzwolencze/, dostęp: 2025/10/24
[33] Sönnichsen, A. & Lambach, D. (2020). A developing arms race in outer space? De-constructing the dynamics in the field of anti-satellite weapons. Sicherheit & Frieden, 38(1), 5-9. doi.org/10.5771/0175-274x-2020-1-5
[34] Garcia, D. (2021). Global commons law: norms to safeguard the planet and humanity’s heritage. International Relations, 35(3), 422-445. doi.org/10.1177/00471178211036027
[35] Alvarez, C., Theis, N., & Shtob, D. (2021). Military as an institution and militarization as a process: theorizing the U.S. military and environmental justice. Environmental Justice, 14(6), 426-434. doi.org/10.1089/env.2021.0016
[36] Tiangong space station marks key step in assembly. CNSA, https://www.cnsa.gov.cn/english/n6465652/n6465653/c6840959/content.html dostęp: 2025/10/31