Analiza w skrócie:
· Obywatele Szwecji 13 września 2026 roku wybiorą nowy skład parlamentu. W rywalizacji o miejsca w Riksdagu szanse na zdobyciu mandatów mają ugrupowania dotychczas tam zasiadające.
· Najważniejszym czynnikiem warunkującym kontekst nadchodzących wyborów oraz tematy kampanijne są kwestie bezpieczeństwa wewnętrznego i międzynarodowego, opieki zdrowotnej i spraw socjalnych oraz gospodarki i transformacji klimatycznej.
· W sondażach prowadzi Partia Socjaldemokratyczna, natomiast istotniejsze jest to który blok partii zwycięży. W tym wypadku sondaże nie dają jednoznacznej odpowiedzi.
W niedzielę 13 września w Królestwie Szwecji odbędą się wybory parlamentarne. Będą one sprawdzianem dla obecnie rządzącego bloku prawicowych partii. Ostatnie wybory do organu ustawodawczego w tym państwie miały miejsce w 2022 roku.
Charakterystyka parlamentu Szwecji
Władzę ustawodawczą w Szwecji sprawuje jednoizbowy parlament – Riksdag. Jego skład stanowi 349 deputowanych. Zgodnie ze szwedzką ustawą zasadniczą jest najwyższym przedstawicielstwem narodu, a odpowiedzialny jest za przyjmowanie ustaw, ustalanie podatków, podejmowanie decyzji co do wykorzystania funduszy państwowych, a także kontroluje rząd i administrację państwową. Kadencja parlamentu trwa cztery lata.
System wyborczy w wyborach parlamentarnych w Szwecji
Wybory parlamentarne mają charakter wolny, tajny i bezpośredni. W Szwecji wyborcy oddają głos na konkretne ugrupowania, przy czym mają również możliwość oddania tzw. głosu preferencyjnego, tzn. prócz wyboru danej listy wyborczej, mogą również zaznaczyć konkretnego kandydat z tejże listy. Kraj podzielony jest na 29 okręgów wyborczych. Próg wyborczy dla startujących ugrupowań wynosi 4%, przy czym przewidziano odstępstwo od tej zasady. Gdy dana partia nie przekroczy tego progu, lecz w określonym okręgu osiągnie co najmniej 12% poparcia to wówczas bierze udział w podziale mandatów w tym okręgu.
Termin nadchodzących wyborów parlamentarnych w Szwecji
Zgodnie ze szwedzkim prawem wyborczym, zwyczajne wybory do Riksdagu odbywają się raz na cztery lata w drugą niedzielę września. Tym samym w 2026 roku odbędą się one 13 września. Jednocześnie w tym dniu będą się odbywać wybory do organów lokalnych i regionalnych.
Ugrupowania startujące w nadchodzących wyborach parlamentarnych
Udział w wyborach zadeklarowało rekordowo 165 partii, lecz należy mieć na uwadze, że nie każda z nich wystawi swoich kandydatów. Co ciekawe wiele ugrupowań posiada satyryczne nazewnictwo jak np. Partia Złego Kurczaka (Ond Kyckling Partiet), Partia Kaczora Donalda (Kalle Ankapartiet), Partia Wiewiórek (Ekorrepartiet), 99 czarnych balonów (99 Svarta ballonger), Mądry człowiek znosi prawo do azylu! (En Vis Avskaffar Asylrätten!).
Natomiast do najważniejszych ugrupowań startujących w nadchodzących wyborach parlamentarnych zalicza się przede wszystkim Partię Socjaldemokratyczną, Szwedzkich Demokratów, Umiarkowaną Partię, Partię Centrum, Partię Lewicy, Chrześcijańskich Demokratów, Partię Zielonych oraz Partię Liberalną. Wszystkie z nich zdobyły mandaty podczas poprzedniej elekcji parlamentarnej w 2022 roku.
Najważniejsze postulaty wyborcze
Partia Socjaldemokratyczna swoje postulaty skupia na trzech obszarach, tj. wzmocnieniu gospodarki, przeciwdziałaniu kryzysom w edukacji oraz ochronie zdrowia, a także kwestiach związanych z przywróceniem porządku i bezpieczeństwa publicznego. Ugrupowanie proponuje m.in. podwyżki emerytur dla osób, które pracowały całe życie, a także podwyższenie zasiłku rodzinnego, obiecuje działania ochronne przed wysokimi cenami energii elektrycznej i stawia na bezpłatną opiekę stomatologiczną dla młodych osób.
Socjaldemokraci chcą także krótszego czasu oczekiwania w kolejkach do lekarzy, zwiększenia zatrudnienia nauczycieli oraz personelu opiekującego się seniorami. W zakresie bezpieczeństwa postulują m.in. wprowadzenie ustawy antymafijnej, surowszą politykę w walce z przestępczością oraz rozbudowanie obrony narodowej.
Partia Szwedzkich Demokratów stawia także na kwestie bezpieczeństwa. Opowiada się za restrykcyjną polityką migracyjną i generalnie ograniczeniem imigracji do kraju. Postulują również zmianę prawa tak, by członkostwo w gangach było nielegalne, a zarazem odpowiednio karane. Jednocześnie proponują, by przestępstwa polegające na wrogości wobec Szwedów były objęte regulacjami dotyczącymi nienawiści wobec grupy ludności.
Szwedzcy Demokraci chcą także cofnąć pozwolenia na pobyt stały, przyjmując regułę, że zasadą powinny być pozwolenia na pobyt czasowy, a kto chce na stałe się osiedlić w kraju powinien dążyć do uzyskania szwedzkiego obywatelstwa. Ponadto proponują oni m.in. wsparcie dla budowy nowych elektrowni jądrowych oraz utworzenie ministerstwa ds. zwiększenia efektywności.
Umiarkowana Partia obiecuje obniżki podatków, m.in. dla pracujących rodziców, od emerytur, czy od oszczędności, a także chce znieść opłaty za przedszkola. Ugrupowanie to również podejmuje kwestie bezpieczeństwa proponując m.in. zmiany prawne w postaci likwidacji tzw. ulgi za wielość przestępstw, podniesienie kar za przemoc wobec kobiet, a także zwiększenie liczby policjantów, pracowników ochrony porządku publicznego oraz monitoringu policyjnego. Umiarkowana Partia chce również stworzyć system ochrony przed dronami oraz zapewnić lepszą opiekę zdrowotną.
Partia Centrum chce zwiększyć liczbę miejsc pracy m.in. poprzez zniesienie podatku dla osób młodych, osób które były długotrwałe bezrobotne, czy też pierwszych pracowników w rozwijających się firmach. Opowiada się także za zmianami w obszarze klimatu, zwłaszcza poprzez zwiększenie pozyskiwania ekologicznej energii oraz wsparcie zielonego przemysłu. Ugrupowanie stawia również na polepszenie jakości usług opieki zdrowotnej i lepszego dostępu do niej, rekordowe inwestycje w zdrowie psychiczne młodzieży, a także na lepsze warunki pracy i wyższe wynagrodzenie w sektorze ochrony zdrowia i opieki społecznej.
Partia Lewicy z kolei obiecuje chronić obywateli przed gwałtownymi wzrostami cen, chce podwyższyć wysokość emerytur, wzmocnić system opieki społecznej w państwie oraz zwiększyć zatrudnienie personelu medycznego. Uważa, że osoby o najlepszych dochodach powinny płacić większe podatki na sektor opieki społecznej. Partia ta również podnosi kwestie zapewnienia bezpieczeństwa poprzez wzmocnienie policji oraz wsparcie dla osób, które chcą zerwać z przestępczością. Swoje postulaty przedstawia także w sprawie zwiększenia liczby miejsc pracy oraz proponuje skrócenie tygodniowego czasu pracy. Partia Lewicy stawia na ochronę klimatu i środowiska, w tym m.in. na redukcję emisji dwutlenku węgla.
Chrześcijańscy Demokraci zapowiadają zwiększenie zasiłku na dziecko, niższe podatki dla gospodarstw domowych, większą kontrolę rodziców nad urlopem rodzicielskim oraz jego wydłużenie o sześć miesięcy. Proponują wybudowanie nowej elektrowni jądrowej, wzmocnienie szwedzkiego przemysłu i ograniczenie utrudnień regulacyjnych dla firm. Obiecują również znaczne zmiany w systemie opieki zdrowotnej oraz działania w zakresie bezpieczeństwa publicznego. Chcą wzmocnić obecności policji oraz dać im odpowiednie narzędzia do walki z gangami oraz różnego rodzaju ekstremizmami.
Partia Zielonych natomiast stawia na transformację klimatyczną. Proponuje twardą politykę w tym obszarze, chcąc ją wykorzystać również do celów gospodarczych, w tym tworzenia nowych miejsc pracy i obniżenia kosztów energii. Opowiadają się za rozwojem infrastruktury kolejowej, podwyżkami podatków dla najbogatszych, wzmocnieniem systemu opieki społecznej, rozwojem programów socjalnych, a także wyrównaniem dostępu do systemu zdrowia. Zieloni obiecują również działania w sferze bezpieczeństwa m.in. surowsze kary, większe finansowanie policji oraz wzmocnienie jej obecności w przestrzeni publicznej.
Partia Liberalna w pierwszej kolejności stawia na zmiany w polityce edukacyjnej. Obiecuje m.in. klasy liczące maksymalnie 20 uczniów, wprowadzenie klas dla uczniów szczególnie uzdolnionych, więcej zajęć ruchowych oraz ograniczenie korzystania z urządzeń mobilnych w szkołach. Liberałowie chcą również wprowadzenia premii dla rodziców, którzy dzielą urlop rodzicielski po równo, proponują wprowadzić ulgę podatkową na dzieci oraz stawiają na wzrost wynagrodzeń w sektorach w których to dominują kobiety.
Obiecują również obniżenie podatku dochodowego i koszty pracy, zmniejszyć obciążenia regulacyjne dotykające pracodawców, wprowadzić euro, budować elektrownie jądrowe, obniżyć podatki od energii elektrycznej oraz przeznaczyć 4% PKB na badania naukowe. Postulują ponadto rozbudowę kształcenia zawodowego, ograniczenie biurokracji i wprowadzenie ułatwień imigracyjnych dla wykwalifikowanych pracowników, badaczy i przedsiębiorców.
Tendencje w sondażach wyborczych
Przedwyborcze sondaże wskazują, że największym poparciem cieszy się Partia Socjaldemokratyczna, oscylując w granicach około 30%. Dalej plasują się idące prawie ramie w ramię Szwedzcy Demokraci oraz Umiarkowana Partia, ciesząc się odpowiednio wskazaniami na poziomie 19-20% oraz 17-18%. Sondaże wskazują także, że zbliżone do siebie wyniki mają Partia Lewicy, Partia Centrum, Partia Zielonych oraz Chrześcijańscy Demokraci. Pierwsze trzy z nich mogą liczyć na poparcie po około 7-8%, zaś ta ostatnia na 6-7%. Natomiast większość sondaży wskazuje, że Partia Liberalna nie przekroczy progu wyborczego.
Ze względu na wykształconą praktykę polityczną w Szwecji ważniejsze jednak jest nie to która partia wygra, ale który obóz polityczny zwycięży, tzn. zdoła zgromadzić większość parlamentarną. Lewicowo – centrowy bloku partii tworzą Partia Socjaldemokratyczna, Partia Lewicy, Partia Centrum i Partia Liberalna, zaś prawicowy blok Umiarkowana Partia, Szwedzcy Demokraci, Chrześcijańscy Demokraci i Partia Liberalna. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że nie są to żadne formalne bloki wyborcze. Sondaże wskazują, że walka jest dość wyrównana.
Kontekst i tło polityczne wyborów parlamentarnych
Tematyką determinującą kampanię wyborczą są kwestie bezpieczeństwa, zwłaszcza wewnętrznego. Szwecja mierzy się z problemem istnienia gangów i dość dużej przestępczości. W ostatnich lata sytuacja się poprawia, lecz dalej w ocenie wielu wymaga ona zmian, co też to znajduje swoje odzwierciedlenie w wielu postulatach wyborczych. Jednocześnie z tymi kwestiami powiązana jest problematyka polityki migracyjnej, która również wybrzmiewa w kampanii wyborczej. W ostatnim czasie owa polityka została ona zaostrzona, co też wpływa na całe tło wyborów. Nadmienić należy także, że istotne miejsce zajmują tematy związane z gospodarką, opieką zdrowotną, sprawami socjalnymi, a także systemem edukacji.
Swój wydźwięk ma też bezpieczeństwo międzynarodowe i zagrożenia zewnętrzne. Warto zaznaczyć, że Szwecja właśnie w tej upływającej kadencji parlamentu dołączyła do NATO. Większość sił politycznych popiera integrację w ramach jej struktur. Jednocześnie zwraca się uwagę na zagrożenia hybrydowe. W związku z wyborami Szwedzi podjęli działania na rzecz zwiększenia ich szeroko rozumianego bezpieczeństwa.
