Poniższe przypadki opisują sytuacje, w których użycie modelu językowego pogorszyło sytuację organizacji. Każdy z nich jest możliwy do uniknięcia i każdy wynika z pominięcia sekcji „Co sprawdzić".
Katalog jest ważniejszy niż same prompty. Polecenie źle użyte szkodzi bardziej, niż pomaga polecenie dobre.
Błąd 1. Przepis, którego nie ma
Sytuacja. Organizacja przygotowała procedurę wewnętrzną, prosząc model o wskazanie podstawy prawnej. Model podał numer artykułu i pozycję dziennika ustaw. Procedura została przyjęta uchwałą zarządu.
Co poszło źle. Przepis brzmiał wiarygodnie, ale nie istniał w podanym kształcie. Numer artykułu odsyłał do zupełnie innej materii.
Skutek. Dokument wewnętrzny odsyłający do nieistniejącej podstawy prawnej. Przy kontroli podważa wiarygodność całej dokumentacji, nie tylko jednego dokumentu.
Jak uniknąć. Każdy przepis sprawdź w bazie ISAP – nie w wyszukiwarce, nie w opracowaniu, tylko w tekście aktu. Zajmuje to dwie minuty. Prompt P-1.4 zawiera polecenie „jeżeli nie masz pewności co do aktualnego brzmienia przepisu, napisz to wprost" właśnie z tego powodu, ale samo polecenie nie zastępuje weryfikacji.
Błąd 2. Nazwa własna „poprawiona" przez model
Sytuacja. Organizacja poprosiła o opis projektu na stronę internetową, wklejając fragment wniosku. Model przeredagował tekst, przy okazji skracając nazwę zadania i zmieniając kolejność słów w tytule.
Co poszło źle. Nazwa zadania publicznego jest elementem umowy. Materiały promocyjne posługiwały się nazwą inną niż umowna.
Skutek. Rozbieżność między dokumentacją a materiałami promocyjnymi. Sama w sobie niegroźna, ale przy kontroli wymaga wyjaśnienia, a w skrajnym przypadku podważa wykazanie działań promocyjnych.
Jak uniknąć. W poleceniu zawsze umieszczaj zdanie: „nazwy własne z dokumentacji projektu zachowaj bez zmian". Po otrzymaniu tekstu porównaj nazwę znak po znaku z umową.
Błąd 3. Post bez oznakowania
Sytuacja. Zespół wygenerował serię postów o rezultatach projektu i opublikował je bez zmian.
Co poszło źle. Model nie wie, że materiał powstaje w projekcie finansowanym ze środków publicznych. Nie dodał ani formuły o finansowaniu, ani oznaczeń wymaganych przez instytucję.
Skutek. Działanie promocyjne wykonane, ale niemożliwe do wykazania jako spełniające wymogi. W skrajnym przypadku – zakwestionowanie kosztów promocji.
Jak uniknąć. Oznakowanie dopisuje się ręcznie, po otrzymaniu tekstu. Wszystkie prompty w Części IV mają to w sekcji „Co sprawdzić", wyróżnione. Warto mieć oznaczenia zapisane w osobnym pliku, gotowe do wklejenia.
Błąd 4. Lista uczestników w oknie rozmowy
Sytuacja. Koordynator wkleił arkusz z listą uczestników szkolenia, prosząc o zestawienie frekwencji.
Co poszło źle. Arkusz zawierał imiona, nazwiska, adresy e-mail i nazwy organizacji. Wszystkie te dane trafiły na serwery dostawcy usługi.
Skutek. Udostępnienie danych osobowych podmiotowi, wobec którego organizacja nie ma podstawy prawnej ani umowy powierzenia. Zdarzenie podlegające ocenie jako naruszenie ochrony danych.
Jak uniknąć. Przed wklejeniem usuń kolumny z danymi identyfikującymi. Do policzenia frekwencji wystarczą numery porządkowe. Zasada z punktu 3 Części I nie jest formalnością.
Błąd 5. Liczby dopisane dla gładkości
Sytuacja. Przy pisaniu sprawozdania model otrzymał niepełne dane i uzupełnił brakujące wartości, żeby tekst był spójny.
Co poszło źle. Wygenerowane liczby wyglądały prawdopodobnie – i nikt ich nie zweryfikował, bo wpisywały się w narrację.
Skutek. Sprawozdanie zawierające dane niemające pokrycia w dokumentacji. To jest już nie błąd redakcyjny, tylko nierzetelność w rozliczeniu dotacji.
Jak uniknąć. Nigdy nie proś o „uzupełnienie" sprawozdania. Podawaj wyłącznie dane, które masz. Jeżeli czegoś brakuje, w tekście ma zostać luka do ręcznego wypełnienia, a nie liczba.
Błąd 6. Klauzula bez instytucji finansującej
Sytuacja. Organizacja wygenerowała klauzulę informacyjną do formularza zgłoszeniowego na szkolenie w projekcie dotacyjnym.
Co poszło źle. Klauzula nie wskazywała instytucji finansującej jako możliwego odbiorcy danych – bo model nie wiedział o projekcie, a nikt mu o nim nie powiedział.
Skutek. Uczestnicy nie zostali poinformowani o rzeczywistym zakresie przetwarzania. Dokumentacja projektowa wymaga naprawy, a informacja – ponowienia.
Jak uniknąć. Prompt P-6.2 ma pole „czy dane trafią do innego podmiotu". Wypełnij je zawsze, także wtedy, gdy wydaje się oczywiste, że nie – w projektach dotacyjnych zwykle trafiają.
Błąd 7. Wniosek napisany pod kryteria, a nie pod projekt
Sytuacja. Organizacja użyła modelu do napisania opisu działań, podając wyłącznie kryteria oceny.
Co poszło źle. Powstał opis dopasowany do punktacji, ale opisujący projekt, którego organizacja nie zamierzała realizować. Budżet przygotowano osobno, do pierwotnego pomysłu.
Skutek. Wniosek wewnętrznie niespójny: opis nie odpowiada kosztorysowi i harmonogramowi. Oceniający zauważa to natychmiast. W wersji gorszej – wniosek przechodzi, a organizacja jest związana zobowiązaniem, którego nie planowała.
Jak uniknąć. Model może uporządkować argumentację (P-1.5), ale nie może wymyślić projektu. Opis działań pisze osoba, która wie, co organizacja faktycznie zrobi.
Błąd 8. Odpowiedź przyjęta bez czytania
Sytuacja. Odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia została wygenerowana i wysłana po pobieżnym przejrzeniu.
Co poszło źle. Tekst deklarował załączenie dokumentów, których organizacja nie miała. Model dopisał je, bo taka jest konwencja pisma.
Skutek. Pismo do instytucji zawierające nieprawdziwe oświadczenie. Naprawienie tego jest trudniejsze niż pierwotny brak dokumentów.
Jak uniknąć. Żadne pismo wychodzące z organizacji nie może zostać wysłane bez przeczytania w całości przez osobę, która podpisuje. To jedyna reguła w tej bibliotece, od której nie ma wyjątków.
Wspólny mianownik
We wszystkich ośmiu przypadkach model zachował się poprawnie – wykonał to, o co go poproszono, uzupełniając brakujące elementy w sposób prawdopodobny. Błąd polegał na potraktowaniu rezultatu jako gotowego dokumentu zamiast jako projektu do sprawdzenia.
Narzędzie skraca czas przygotowania dokumentu. Nie skraca czasu jego weryfikacji – i nie po to zostało użyte.